Kitap ve Edebiyat Eserleri Telif Hakkı Rehberi

Son güncelleme: 6 Ağustos 2026 · ~ 6 dakika okuma süresi

1. ISBN ve Bandrol Nedir? Telif Yerine Geçer mi?

ISBN (Uluslararası Standart Kitap Numarası): Kitabın uluslararası yayın dünyasında kimliğini doğrulayan koddur. Her baskı, format (ciltli, karton kapak, e-kitap) için ayrı ISBN alınır.

Bandrol: Korsan basımları önlemek amacıyla fiziki kitapların üzerine yapıştırılan güvenlik etiketidir. Kültür ve Turizm Bakanlığı'ndan temin edilir.

Her ikisi de yayın idari süreçleridir; eserin telif hakkı ise kitabın yazarı tarafından ilk yazıldığı andan itibaren doğar.

2. Kitap Telif Tescil Adımları

3. Çeviri ve Derleme Eserlerin Telif Durumu

Yabancı dilden Türkçe'ye çevrilen bir kitabın çevirisi işlenme eser sayılır. Çevirmenin özgün telif hakkı doğar ancak asıl eser sahibinden çeviri izni alınması zorunludur. İzinsiz çeviriler telif ihlali teşkil eder.

Derleme (Antoloji) Eserler: Farklı yazarların eserlerinden yapılan derlemelerde, derlemenin düzenlenmesi özgün bir hususiyet taşıyorsa derleyicinin de ayrı telif hakkı doğar. Ancak her bir eserin sahibinden izin alınması zorunludur.

4. Yayınevi Sözleşmeleri ve Telif Devri

Yayınevleriyle imzalanan sözleşmelerde dikkat edilmesi gereken hususlar:

• Münhasır Lisans vs Telif Devri: Telif devri tüm hakların yayınevine geçmesi anlamına gelir. Münhasır lisansta ise haklar yazarda kalır, yalnızca yayın hakkı verilir.
• Süre Sınırlaması: Sözleşmelerde telif lisans süresinin açıkça belirtilmesi gerekir. Süresiz devir yazarın aleyhine olabilir.
• Dijital Haklar: E-kitap, sesli kitap ve çevrimiçi yayın haklarının ayrıca düzenlenmesi tavsiye edilir.
• Telif Ücretleri: Genellikle net satış fiyatı üzerinden %7-15 arası telif ücreti ödenir.

5. Blog ve Dijital Makale Telif Koruması

Web sitelerinde yayınlanan blog yazıları, makaleler ve araştırma raporları da FSEK kapsamında korunur. İçerik hırsızlığına karşı alınabilecek önlemler:

• Yayın tarihini kanıtlamak için yazıları e-posta ile kendinize gönderin veya zaman damgası uygulayın.
• Google'ın DMCA şikayet formunu kullanarak çalıntı içeriklerin arama sonuçlarından kaldırılmasını talep edin.
• İçeriklerinize rel="canonical" etiketi ekleyerek orijinal kaynak olduğunuzu belirtin.

6. Akademik Tez ve Makale Telif Hakları

Akademik eserlerin telif hakkı konusunda sıkça karıştırılan noktalar:

• Tez Sahipliği: FSEK'e göre akademik tezin telif hakkı, eseri meydana getiren kişi olan yazar/araştırmacıya aittir. Üniversite, tezin çoğaltılması ve erişime açılması için lisans alabilir ancak telif hakkının tamamı yazılı devir sözleşmesi olmaksızın üniversiteye geçmez.
• Dergi Makaleleri: Akademik dergilere gönderilen makalelerde, yayın sözleşmesine dikkat edilmelidir. Bazı dergiler münhasır telif devri talep ederken, açık erişim (Open Access) dergiler yazarın haklarını korur.
• Alıntı ve Atıf: FSEK Madde 35 kapsamında bilimsel yayınlarda kaynak gösterilerek makul ölçüde alıntı yapmak telif ihlali oluşturmaz. Ancak alıntının sınırları aşılırsa ihlal riski doğar.
• Çeviri Hakları: Bir akademik eserin başka bir dile çevrilmesi, FSEK kapsamında işleme eser niteliğindedir ve orijinal eser sahibinin yazılı izni gerekir.

7. Sesli Kitap (Audiobook) Telif Hakları

Sesli kitap piyasasının büyümesiyle birlikte bu alandaki telif kuralları da önem kazanmıştır:

• İşleme Hakkı: Yazılı bir eserin sesli kitap haline getirilmesi FSEK kapsamında işleme niteliğindedir. Eser sahibinin mali hakları arasındaki işleme hakkının kullanımı için yazılı izin (lisans veya devir sözleşmesi) gerekir.
• Seslendirme Sanatçısı: Sesli kitabı okuyan sanatçı, FSEK kapsamında icracı sanatçı olarak bağlantılı haklara sahiptir. Bu haklar ayrı bir sözleşme ile düzenlenmelidir.
• Yapay Zeka Seslendirme: AI ile üretilen sesli kitaplarda, insan icracı olmadığı için icracı sanatçı hakları doğmaz. Ancak metin yazarının telif hakları aynen geçerlidir.
• Platform Anlaşmaları: Audible, Storytel gibi platformlarla yapılan anlaşmalarda münhasır (exclusive) ve münhasır olmayan (non-exclusive) dağıtım modelleri arasındaki farka dikkat edilmelidir.

8. ISBN, Bandrol ve Telif: Birbirine Karıştırılan Üç Ayrı Şey

Yazarların en çok kafasının karıştığı konu budur. Üçü de kitapla ilgilidir, ancak tamamen farklı işlevleri vardır ve biri diğerinin yerine geçmez.

9. Yayınevi Sözleşmesinde Bakmanız Gereken 10 Madde

Yayınevi sözleşmeleri genellikle yayınevi tarafından hazırlanır ve doğal olarak onun lehine kurgulanır. İmzalamadan önce şu maddeleri mutlaka kontrol edin:

1. Devir mi, lisans mı? "Tüm mali haklar süresiz devredilmiştir" ile "5 yıl süreyle basım ve yayma hakkı verilmiştir" arasında hayati fark vardır. Mümkünse süreli lisans tercih edin.
2. Hangi haklar veriliyor? Basılı kitap, e-kitap, sesli kitap, çeviri, sinema uyarlaması ve tiyatro hakları ayrı ayrı ele alınmalıdır. Yayınevi yalnızca basılı kitap yayımlayacaksa, sinema haklarını da almasının gerekçesi yoktur.
3. Dil ve bölge. Türkçe ve Türkiye ile mi sınırlı, yoksa tüm diller ve tüm dünya mı?
4. Telif oranı ve hesap tabanı. Yüzde kaç, hangi tutar üzerinden? Perakende satış fiyatı mı, yayınevinin eline geçen net tutar mı? Aynı yüzde, farklı tabanlarda çok farklı para demektir.
5. Avans ve mahsup. Avans veriliyorsa telif gelirinden mahsup edilecek mi, kitap satmazsa iade istenecek mi?
6. Hesap dönemi ve şeffaflık. Satış raporu ne sıklıkla verilecek? Baskı adedini ve satışları denetleme hakkınız var mı?
7. Baskı yükümlülüğü. Yayınevi kitabı basmazsa ne olur? Sözleşmede "belirli süre içinde basılmazsa haklar yazara döner" maddesi olmalıdır. Aksi hâlde haklarınız yıllarca kilitli kalabilir.
8. Tükenme ve fesih. Kitap baskısı tükendiğinde ve yeni baskı yapılmadığında haklar geri döner mi?
9. Değişiklik ve editoryal müdahale. Metinde değişiklik yapılması onayınıza tabi mi? Bu, manevi hakkınızla doğrudan ilgilidir.
10. Gelecek eserler şartı. Bazı sözleşmelerde "yazarın sonraki eserleri de öncelikle bu yayınevine sunulur" hükmü bulunur. Bunu kabul etmeden önce iyi düşünün.

10. Kendi Kendine Yayıncılık (Self-Publishing)

Dijital platformlar üzerinden doğrudan yayımlamak yaygınlaştı. Telif açısından avantajlı ancak gözden kaçan noktaları var:

• Hakkınız sizde kalır. Platformlar genellikle hak devri istemez, yalnızca dağıtım ve satış lisansı alır. Bu, geleneksel yayıncılığa göre önemli bir avantajdır.
• Münhasırlık programlarına dikkat. Bazı platformlar daha yüksek gelir payı karşılığında münhasırlık ister — yani kitabı başka hiçbir yerde satamazsınız. Süresini ve çıkış koşullarını mutlaka okuyun.
• Kapak tasarımı ayrı bir eserdir. Tasarımcıyla yazılı anlaşma yapmazsanız, kapak üzerindeki haklar onda kalır. Stok görsel kullandıysanız lisansın kitap kapağı kullanımını kapsadığından emin olun; birçok standart lisans kapsamaz.
• Fiziksel baskı yapıyorsanız bandrol yükümlülüğü doğar. Yalnızca e-kitap satıyorsanız durum farklıdır.
• Yapay zeka kullanımı beyanı. Bazı platformlar, içeriğin yapay zeka ile üretilip üretilmediğinin bildirilmesini zorunlu tutmaktadır. Yanlış beyan hesabınızın kapatılmasına yol açabilir.

11. Çeviri Eserlerde Çifte Hak Yapısı

Çeviri, telif hukukunda işlenme eser sayılır ve iki katmanlı bir hak yapısı doğurur:

• Orijinal eser sahibinin hakkı devam eder. Çeviri yapabilmek için ondan işleme izni almanız gerekir.
• Çevirmenin kendi hakkı doğar. Çeviri metni, çevirmenin hususiyetini taşıdığı ölçüde ayrıca korunur.

Pratik sonuç: İzinsiz yapılan bir çeviri hukuka aykırıdır — çevirmenin emek harcamış olması bunu değiştirmez. Buna karşılık, koruma süresi dolmuş (kamuya mal olmuş) bir eseri serbestçe çevirebilirsiniz; bu durumda çeviri metninin hakkı size ait olur ve başkası sizin çevirinizi izinsiz kullanamaz.

Aynı mantık derleme ve antoloji eserlerde de işler: seçme ve düzenlemedeki özgünlük korunur, ancak derlemeye alınan her eser için ayrıca izin gerekir.

12. Akademik Yazarlar: İntihal ile Telif İhlali Aynı Şey Değildir

Akademik yayınlarda ayrıca dikkat edilmesi gerekenler:

• Dergi devir formunu okuyun. Birçok dergi, makalenin mali haklarının kendisine devredilmesini ister. Devirden sonra kendi makalenizi kendi sitenizde yayımlamanız bile sözleşmeye tabi hâle gelir.
• Ön baskı (preprint) ve arşivleme haklarınızı kontrol edin. Bazı yayıncılar belirli koşullarla kurumsal arşive koymanıza izin verir.
• Tezinizin hakkı sizindir. Tez, yazarına ait bir eserdir. Ulusal tez sistemine yüklenmesi, hakkınızı devrettiğiniz anlamına gelmez; erişim kısıtı talep etme imkânınız da bulunur.
• Şekil ve tabloları izinsiz aktarmayın. Metinde alıntı sınırlarına dikkat eden yazarlar, çoğu zaman başka yayınlardan alınan grafik ve tabloları izin almadan kullanır — bu da bir ihlaldir.

13. E-Kitap ve Sesli Kitap Hakları Ayrı Ayrı Değerlendirilir

Bir yayınevine basılı kitap hakkı vermeniz, otomatik olarak e-kitap ve sesli kitap hakkı verdiğiniz anlamına gelmez — sözleşmede ayrıca yazmıyorsa. Bu ayrım, dijital yayıncılığın büyümesiyle ekonomik olarak çok önemli hâle geldi.

• Sesli kitapta iki hak vardır: metnin işlenmesi (eser hakkı) ve seslendirmenin kendisi (icracı sanatçı hakkı). Seslendirmeni siz tuttuysanız onunla da yazılı sözleşme yapın.
• Yapay zeka sesiyle seslendirme yapıyorsanız, kullandığınız servisin ticari kullanım lisansını ve ses sahibinin izin durumunu kontrol edin.
• Eski sözleşmelerde dijital haklar belirsizdir. Dijital yayıncılık öncesinde imzalanmış sözleşmelerde e-kitap hakkının kime ait olduğu tartışmalıdır; bu tür durumlarda hukukçuya danışın.

Sözleşme metinleri için şablon kütüphanemize bakabilirsiniz; süreli kullanım için lisans sözleşmesi şablonu uygundur.