Kamu Malı (Public Domain) Eserler: Neyi Serbestçe Kullanabilirsiniz?
Bir Eser Kamu Malı Nasıl Olur?
Yol 1: Koruma süresinin dolması
En yaygın yol budur. Genel kural, eser sahibinin ölümünden itibaren 70 yıldır; ancak başlangıç olayı eser türüne göre değişir ve süre olayı takip eden yılın 1 Ocak'ında işlemeye başlar. Bu yüzden kamuya mal olmalar her yıl 1 Ocak'ta toplu hâlde gerçekleşir.
Somut bir eser için hesap yapmak isterseniz koruma süresi hesaplayıcımızı kullanabilirsiniz — eser türüne göre altı farklı mod içerir.
Yol 2: Baştan itibaren koruma dışı olmak
Bazı içerikler hiçbir zaman telif korumasına girmez. Bunlar "süresi dolmuş" değil, hiç korunmamış içeriklerdir:
| İçerik | Neden korunmaz? |
|---|---|
| Kanun, tüzük, yönetmelik, tebliğ, genelge | FSEK, resmen yayımlanan mevzuat metinlerinden serbestçe yararlanılmasına izin verir. Hukukun herkesçe bilinebilir olması gerekir. |
| Yargı kararları | Aynı gerekçeyle serbesttir. Kararların çoğaltılması ve yayılması engellenemez. |
| Fikirler, yöntemler, sistemler | Telif yalnızca somutlaşmış ifadeyi korur; fikrin kendisini değil. |
| Salt veri ve olgular | Bir şehrin nüfusu, bir maçın skoru veya bir tarih korunamaz. Ancak bunların özgün seçim ve düzenlemesi korunabilir. |
| Hususiyet taşımayan ürünler | Standart formlar, zorunlu teknik çizimler, tek çözümü olan ifadeler. |
| Günlük haberler ve havadisler | Basit haber ve bilgi aktarımı, ifade biçimi özgün olmadığı ölçüde korunmaz. |
- Bestesi kamu malı bir eserin 1990'larda yapılmış kaydı hâlâ korunur.
- Klasik bir romanın yeni çevirisi çevirmene aittir.
- Eski bir kitabın modern baskısındaki önsöz, dipnotlar, sadeleştirme ve kapak tasarımı ayrıca korunur.
- Kamu malı bir tablonun fotoğrafı, fotoğrafçının özgün katkısı ölçüsünde korunabilir.
- Eski bir filmin restore edilmiş sürümü, altyazısı ve dublajı ayrı değerlendirilir.
Süre Dolsa Bile Bitmeyen Yükümlülükler
| Serbestleşir | Devam eder |
|---|---|
| Çoğaltma — kopyalayabilir, basabilirsiniz | Eser sahibinin adını belirtme yükümlülüğü |
| Yayma — satabilir, dağıtabilirsiniz | Eserin bütünlüğünü koruma yükümlülüğü |
| İşleme — çevirebilir, uyarlayabilirsiniz | Eseri kendinizinmiş gibi sunmama yükümlülüğü |
| Umuma iletim — internette yayımlayabilirsiniz | Diğer mevzuat: marka, kişilik hakları, kültür varlıkları düzenlemeleri |
Manevi haklar süresizdir. Kamu malı bir eseri kullanırken kaynak göstermek yalnızca nezaket değil, hukuki bir gerekliliktir. Ayrıntı için Eser Sahibinin Hakları rehberimize bakın.
Bir Eser Her Ülkede Aynı Anda Kamu Malı Olmaz
Koruma süreleri ülkeden ülkeye değişir. Bu, özellikle internette yayın yapanlar için gerçek bir risktir: bir eser Türkiye'de kamu malı olmuşken başka bir ülkede hâlâ korunuyor olabilir.
- Yayınınız uluslararasıysa hedef ülkelerin sürelerini ayrıca kontrol edin.
- Platform kuralları farklı işleyebilir. Global bir platform, en katı ülkenin kuralına göre içerik kaldırabilir.
- "Bu site kamu malı diyor" yeterli değildir. Birçok arşiv sitesi kendi ülkesinin kurallarına göre değerlendirme yapar.
Kamu Malı Olduğunu Doğrulama Adımları
Eser sahibini kesin olarak belirleyin
Takma adlar ve aynı adı taşıyan kişiler yanlış hesaba yol açar. Birden fazla eser sahibi varsa en son vefat edenin tarihi esastır.
Ölüm veya alenileşme yılını güvenilir kaynaktan doğrulayın
Kütüphane katalogları ve ulusal otorite kayıtları, ansiklopedi maddelerinden daha güvenilirdir.
Süreyi hesaplayın
Hesaplayıcımızı kullanın; eser türüne göre başlangıç olayı değişir.
Kullanacağınız somut nüshayı ayrıca inceleyin
Bu adım en çok atlananıdır. Elinizdeki baskı, çeviri veya kayıt kendi başına yeni bir eser olabilir. Mümkünse orijinal, tarihi nüshadan yararlanın.
Kaynak gösterimini hazırlayın
Eser sahibinin adı, eser adı ve mümkünse orijinal tarih. Manevi haklar sürdüğü için bu zorunludur.
Kamu Malı Eserleri Nerede Bulabilirsiniz?
Kamu malı materyal sunan arşivler mevcuttur; ancak hiçbirinin etiketine körü körüne güvenmeyin. Bu kaynaklar genellikle kendi ülkelerinin kurallarına göre değerlendirme yapar ve hata payı vardır.
- Ulusal ve üniversite kütüphanelerinin dijital arşivleri — tarihî metin ve görseller için en güvenilir kaynaklardır.
- Müze ve kurum açık erişim koleksiyonları — birçok müze koleksiyonunun bir bölümünü açık erişime sunar; kullanım koşullarını mutlaka okuyun.
- Kamu kurumlarının yayımladığı belgeler — mevzuat ve resmî yayınlar.
- Açık lisanslı arşivler — bunlar kamu malı değildir; lisans koşullarına tabidir. Ayrıntı için Creative Commons rehberimize bakın.
Altın kural: Kaynağın "public domain" etiketi bir iddiadır, kanıt değildir. Ticari bir kullanım yapacaksanız kendi doğrulamanızı yapın ve kaynağın ekran görüntüsünü tarihiyle saklayın.
Kamu Malı Eserle Neler Yapabilirsiniz?
- Yeniden yayımlayabilirsiniz — kitabı basabilir, metni sitenizde paylaşabilirsiniz.
- Uyarlayabilirsiniz — çeviri, sahne uyarlaması, modernleştirme. Üstelik yaptığınız uyarlamanın hakkı size ait olur.
- Ticari olarak kullanabilirsiniz — ürün üzerinde, kitap kapağında, reklamda.
- Yeni eser üretebilirsiniz — kamu malı bir besteyi yeniden kaydedip kendi fonogram hakkınıza sahip olabilirsiniz. Bu, telifli kayıt kullanma sorununun en temiz çözümüdür.