FSEK Telif Hakları 65 Sıkça Sorulan Soru & Cevabı

Telif hakkı, eserin meydana getirilmesiyle (oluşturulmasıyla) birlikte hiçbir resmi tescil, başvuru veya onay işlemine gerek kalmaksızın otomatik olarak doğar.

Sahibinin hususiyetini (özgünlüğünü) taşıyan ve kanunda sayılan ilim-edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri kategorilerinden birine giren fikir ve sanat ürünleri eser sayılır.

Hayır. Sadece düşünce veya fikir aşamasında kalan, herhangi bir biçimde (yazı, ses, resim, kod vb.) dış dünyaya aktarılmamış fikirler eser sayılmaz ve telif korumasından yararlanamaz.

Bir eserin sahibi, onu bizzat meydana getiren (üreten) gerçek kişidir.

Kanun eserleri 4 ana gruba ayırır: İlim ve edebiyat eserleri (yazılar, yazılımlar vb.), Musiki eserleri (besteler, şarkılar), Güzel sanat eserleri (resim, heykel, mimari vb.) ve Sinema eserleri.

Evet, bilgisayar programları ve bunların sonraki aşamada program sonucu doğuracak hazırlık tasarımları "İlim ve Edebiyat Eserleri" kapsamında telif korumasına tabidir.

Mevcut bir eserden yararlanılarak meydana getirilen, ancak işleyenin özgünlüğünü taşıyan ve asıl esere bağımlı olan fikir ürünleridir (Örn: Çeviriler, uyarlamalar, müzik aranjmanları).

Eser sahibinin rızası veya izniyle kamuoyuna/umuma sunulan her eser "alenileşmiş" sayılır.

Bir eserin aslından çoğaltılan kopyalarının, hak sahibinin rızasıyla satışa çıkarılması, dağıtılması veya ticarete sunulması suretiyle kamuya sunulmasıdır.

Şart değildir. Ancak ispat kolaylığı sağlamak ve hak sahipliğini belgelemek amacıyla Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde isteğe bağlı kayıt-tescil yaptırılabilir. Sinema ve müzik yapımlarında ise kayıt/tescil zorunludur.

Eser kısımlara ayrılabiliyorsa, herkes oluşturduğu kısmın sahibidir. Eser ayrılmaz bir bütün oluşturuyorsa, eserin sahibi onu meydana getirenlerin birliğidir.

Aksi bir sözleşme yoksa veya işin doğasından aksi anlaşılmıyorsa; işçilerin veya çalışanların görevlerini yaparken ürettikleri eserlerin mali haklarını kullanma yetkisi onları çalıştıran işverene/kuruma aittir.

Yönetmen, özgün müzik bestecisi, senaryo yazarı ve diyalog yazarı (animasyon ise animatör de dahil) filmin birlikte sahipleridir.

Eser sahibinin şahsına bağlı olan; eseri umuma arz etme, adının belirtilmesini isteme, eserde izinsiz değişiklik yapılmasını önleme ve eserin aslına ulaşma haklarıdır.

Hayır. Manevi haklar eser sahibinin şahsına sıkı sıkıya bağlıdır, devredilemez ve vazgeçilemez. Sadece bunların kullanılmasına izin verilebilir.

Eser sahibinin ekonomik kazanç sağlamasını sağlayan 5 temel hak: İşleme, Çoğaltma, Yayma, Temsil ve Umuma İletim (yayınlama/dijital aktarım) haklarıdır.

Bir eserden faydalanarak yeni bir çeviri, uyarlama, aranjman veya derleme yapma hakkının münhasıran eser sahibine ait olmasıdır.

Eserin aslını veya kopyalarını dijital veya fiziki her türlü yöntemle (fotokopi, kaydetme, indirme, baskı vb.) kısmen veya tamamen çoğaltma hakkıdır.

Eserin aslının veya çoğaltılmış kopyalarının kiralanması, satılması, ödünç verilmesi veya dağıtılması hakkıdır.

Eserin radyo, TV, uydu, kablo veya internet gibi dijital ortamlarla kamuoyuna sunulması, erişime açılması ve yayınlanması hakkıdır.

Koruma süresi, eser sahibinin yaşadığı sürece ve ölümünden itibaren 70 yıl boyunca devam eder.

Eser sahiplerinden hayatta kalan en son kişinin ölümünden itibaren 70 yıl hesaplanır.

70 yıllık koruma süresi dolduktan sonra eser "kamuya mal olur" ve herkes tarafından izin alınmaksızın veya telif ödenmeksizin serbestçe kullanılabilir.

Evet. Alenileşmiş bir eserden, amacın haklı kılacağı ölçüde (makul miktarda) ve kaynak ile eser sahibinin adı açıkça belirtilmek şartıyla alıntı yapılabilir.

Kâr amacı güdülmeksizin sadece şahsi/kişisel kullanım amacıyla eserlerin çoğaltılması mümkündür. Ancak bu kullanım hak sahibinin meşru menfaatlerine zarar vermemelidir.

Eğitim-öğretim kurumlarında, yüz yüze eğitim amacıyla, kâr amacı gütmeksizin ve eser sahibinin adı belirtilerek eserlerin sergilenmesi veya gösterilmesi serbesttir.

Hayır. Resmen yayımlanan kanun, yönetmelik, genelge ve yargı kararlarının çoğaltılması, yayılması ve işlenmesi serbesttir.

Evet. Umumi cadde, yol ve meydanlarda sürekli kalmak üzere yerleştirilen güzel sanat eserleri ile binaların dış kısımlarını fotoğraflamak, çizmek ve yayınlamak serbesttir.

Basın organlarınca yayımlanan günlük havadis ve haberler serbestçe aktarılabilir. Ancak özel makalelerin iktibas hakkı saklı tutulmuşsa aynen yayınlanamaz, sadece basın özeti şeklinde verilebilir.

Evet. Uygun formatta sürümü yoksa, hiçbir ticari amaç güdülmeksizin engelli bireyin kullanımı için Braille alfabesi, sesli kitap vb. formatlara dönüştürülmesi izin gerektirmez.

Mali haklarınızı belirli bir süre, yer, kapsam dahilinde veya tamamen başkasına devredebilir ya da kullanma ruhsatı (lisans) verebilirsiniz.

Mali haklara ilişkin sözleşmelerin mutlaka yazılı yapılması ve devredilen hakların (çoğaltma, yayma vb.) tek tek açıkça belirtilmesi şarttır.

Gelecekte üreteceğiniz eserlerin mali haklarını doğrudan devreden sözleşmeler geçersizdir. Ancak ilerde üretilecek eserler için taahhüt verilebilir, taraflar 1 yıl önceden ihbarla bu taahhüdü feshedebilir.

Basit ruhsat (gayri-inhisari), eser sahibinin aynı hakkı başkalarına da vermesine engel olmayan lisanstır. Tam ruhsat (inhisari) ise kullanım yetkisini sadece tek bir kişiye tanır.

Hayır. Bir eserin aslının veya kopyasının mülkiyetini satın almak, aksine sözleşme yoksa o eserin telif (fikri) haklarını satın almak anlamına gelmez.

Evet. Hakkı devralan kişi süresi içinde hakları gereği gibi kullanmaz ve eser sahibinin menfaatleri zarar görürse, eser sahibi noterden süre vererek sözleşmeden cayabilir.

Evet. Mali haklar miras yoluyla intikal eder veya ölüme bağlı tasarruflara (vasiyetnameye) konu edilebilir.

Eser ve bağlantılı hak sahiplerinin haklarının takibini yapmak, lisanslama yapmak, telif ücretlerini tahsil edip hak sahiplerine dağıtmak amacıyla kurulan yapılardır.

Evet. Bilgisayar programını yasal yollardan edinen kişinin programın kullanımı için gerekli olduğu sürece 1 adet yedekleme kopyası yapması engellenemez.

Evet. Güzel sanat eserlerinin asılları satışa çıkarılıp el değiştirdiğinde, satış bedelleri arasında açık nispetsizlik varsa satıcı, bedel farkından eser sahibine/mirasçılarına pay ödemekle yükümlüdür.

Tecavüzün Ref'i (Sonlandırma), Tecavüzün Men'i (Önleme) ve Tazminat (Maddi/Manevi) davaları açabilirsiniz.

Eseri izinsiz çoğaltılan, yayımlanan veya dağıtılan hak sahibi, sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceği rayiç bedelin 3 katına kadar fazlasını talep edebilir.

Evet. Bir eseri hak sahibinin yazılı izni olmadan çoğaltan, satan, dağıtan veya internette yayımlayan kişiler 1 yıldan 5 yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır.

Başkasına ait esere kendi eseri gibi ad koyan kişi 6 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası alır. Dağıtılır veya basılırsa hapis cezasının üst sınırı 5 yıldır.

Hak sahibi öncelikle içerik sağlayıcısına başvurarak 3 gün içinde ihlalin durdurulmasını ister. İhlal devam ederse Savcılık kanalıyla servis sağlayıcıdan erişimin engellenmesi istenebilir.

Fikri ve Sınai Haklar Hukuk / Ceza Mahkemeleri görevlidir.

FSEK kapsamındaki telif suçlarının soruşturulması ve kovuşturulması hak sahibinin şikâyetine bağlıdır.

Süreli olmayan yayınlar (kitaplar) ile müzik ve sinema eserlerinin kopyalarına yapıştırılan güvenlik etiketidir. Bandrolsüz çoğaltım ve satış suçtur.

Eser sahibinin haklarına zarar vermemek kaydıyla; eseri icra eden sanatçıların (şarkıcı, oyuncu), sesleri ilk defa kaydeden yapımcıların (fonogram) ve radyo-TV kuruluşlarının sahip olduğu haklardır.

Eser niteliği taşımasa bile mektup ve hatıralar yazanın (ölmüşse mirasçılarının) izni olmadan, ölümünden itibaren 10 yıl geçmedikçe yayımlanamaz. Kişi resimleri/portreleri de ilgili kişinin izni veya ölümünden itibaren 10 yıl geçmedikçe sergilenemez.

Hayır. İleride çıkarılacak mevzuatın eser sahibine tanıması muhtemel hakların devrine ilişkin sözleşmeler ve ileride koruma süresinin uzatılmasından doğacak haklardan önceden vazgeçilmesi geçersizdir (batıldır).

Devralan kişi, eser sahibinin veya mirasçılarının yazılı izni olmadan bu hakkı veya lisansı başka birine devredemez.

Evet. Mali bir hakkı devreden veya lisans veren kişi, hakkın gerçekten var olduğunu Borçlar Kanunu hükümlerine göre garanti (tekeffül) etmekle yükümlüdür.

Hayır. Devretme yetkisi olmayan bir kişiden hakkı devralan kimse, iyi niyetli olsa bile korunmaz. Yetkisi olmadan devreden kişi doğan zararları tazmin etmek zorundadır.

Aksi sözleşmede açıkça belirtilmedikçe, bir mali hakkın devri veya lisansı eserin tercümesini veya diğer işlenmelerini kapsamaz.

Mali haklar belirli bir süre veya amaç için devredildiyse, sürenin dolması veya amacın ortadan kalkmasıyla haklar kendiliğinden eser sahibine geri döner (avdet eder).

Evet. Eser sahibi veya mirasçıları resmi bir senet düzenleyerek ve Resmi Gazete'de ilan ederek mali haklarından vazgeçebilirler.

Hayır. Eser sahibinin elinde bulunan, henüz alenileşmemiş eserlerin taslak ve asılları ile (sinema eserleri hariç) mali hakları haczedilemez, rehnedilemez ve hapis hakkına konu olamaz.

Eser alenileşmeden önce ortaklardan biri ölürse hissesi diğer ortaklara geçer; ancak sağ kalanlar ölenin mirasçılarına uygun bir bedel öder. Eser yayımlandıktan sonra ölürse sağ kalanlar mirasçılarla ortaklığa devam edip etmemekte serbesttir.

Evet. Hak sahibinin yazılı izni olmadan üretilen eserleri ticari amaçla satın alan, kişisel kullanım amacı dışında elinde bulunduran veya depolayan kişiler de 1 yıldan 5 yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır.

Hakların korunması amacıyla koyulan teknolojik koruma yöntemlerini ve şifreleri etkisiz kılmaya yarayan araçları imal eden, ithal eden veya dağıtanlar 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası alır.

Evet. Hukuka aykırı kopyayı satan veya satın alan kişi, mahkeme aşamasından önce bunları kimden temin ettiğini bildirerek yakalanmalarını sağlarsa cezasında indirim yapılabilir veya ceza verilmeyebilir.

Evet. Girişi ücretli veya ücretsiz tüm umuma açık mahaller, kullandıkları müzik, TV ve yayınlar için ilgili meslek birliklerinden sözleşme ile izin almak ve telif bedelini ödemek zorundadır.

Bir eserin adı, alametleri veya dış şekli iltibasa (karıştırılmaya) yol açacak şekilde başka bir eserde kullanılamaz. Buna aykırı davrananlar hakkında Haksız Rekabet hükümleri uygulanır.

Aksi kararlaştırılmamışsa, sipariş üzerine yapılan resim veya portrelerden; siparişi veren kişi veya tasvir edilen kişi (ölmüşlerse mirasçıları) fotoğraf çoğalttırabilir.