Telif Koruma Süresi Hesaplama: Bir Eser Ne Zaman Kamuya Mal Olur?
Koruma Süresi Hesaplayıcı
Eser türünü seçin ve ilgili yılı girin. Araç, FSEK madde 27 ve 29 kurallarına göre korumanın bitiş tarihini ve eserin kamuya mal olacağı tarihi hesaplar.
Aracın sınırları: Hesaplayıcı, FSEK'in temel süre kurallarını uygular. İşlenme eserler, eser sahibinin adını sonradan açıklaması, yurt dışı kaynaklı eserlerde uygulanabilecek süre karşılaştırması ve mevzuat değişikliği öncesi dönemden gelen özel durumlar kapsam dışındadır. Ticari bir karar vermeden önce sonucu bir hukukçuya doğrulatın.
Süre Kuralları: Hangi Eserde Hangi Tarih Esas Alınır?
"70 yıl" herkesin bildiği kısımdır. Asıl mesele, 70 yılın neyden itibaren sayılacağıdır. Eser türüne göre başlangıç olayı değişir:
| Eser / hak türü | Başlangıç olayı | Dayanak |
|---|---|---|
| Tek eser sahibi | Eser sahibinin ölümü | FSEK m.27/1 |
| Birden fazla eser sahibi | Hayatta kalan son eser sahibinin ölümü | FSEK m.27/2 |
| Ölümden sonra alenileşen eser | Eser sahibinin ölümü (yayım tarihi değil) | FSEK m.27/3 |
| Eser sahibi belirtilmemiş / tüzel kişi | Eserin alenileşmesi | FSEK m.27/4 |
| Sinema eseri | Yönetmen, özgün müzik bestecisi, senaryo yazarı ve diyalog yazarından son ölenin ölümü | FSEK m.27 |
| İcra, ses kaydı, yayın | İlk tespit veya ilk yayın | FSEK m.82 vd. |
Herkesin Kaçırdığı Kural: Süre 1 Ocak'ta Başlar
FSEK madde 29 uyarınca süreler, olayın gerçekleştiği tarihten değil, o yılı takip eden yılın ilk gününden itibaren hesaplanır. Bu, hesabı bir yıla kadar kaydırır ve pratikte sık hataya yol açar.
- Süre 3 Mart 1950'de değil, 1 Ocak 1951'de başlar.
- 70 yıl sonra, 31 Aralık 2020'de sona erer.
- Eser 1 Ocak 2021 tarihinde kamuya mal olur.
En Sık Yapılan Hata: Tek Bir Süre Sanmak
Bir eserin koruma süresinin dolması, o esere dair her şeyin serbest olduğu anlamına gelmez. Çoğu üründe birden fazla hak katmanı bulunur ve her katman ayrı hesaplanır.
| Kullanmak istediğiniz | Kontrol etmeniz gereken katmanlar |
|---|---|
| Klasik bir şarkının kaydı | Beste · güfte · icra · ses kaydı (fonogram) · varsa düzenleme (aranjman) |
| Eski bir romanın yeni baskısı | Asıl metin · çeviri · önsöz ve dipnotlar · kapak tasarımı · varsa sadeleştirme |
| Bir tablonun fotoğrafı | Tablonun kendisi · fotoğrafın kendisi · müzenin kullanım koşulları |
| Eski bir film | Sinema eseri · film müziği (ayrı süre) · restorasyon sürümü · altyazı ve dublaj |
Somut örnek: Bestesi kamuya mal olmuş bir eserin 1990'larda yapılmış bir kaydını kullanamazsınız — kayıt hâlâ korunmaktadır. Güvenli yol, eseri kendinizin yeniden kaydetmesidir.
Süre Dolsa Bile Biten Şey Nedir?
| Sona eren | Sona ermeyen |
|---|---|
| Çoğaltma hakkı — serbestçe kopyalayabilirsiniz | Adın belirtilmesi hakkı — eser sahibini yazmak zorundasınız |
| Yayma hakkı — satabilir, dağıtabilirsiniz | Eserin bütünlüğünün korunması — eseri itibar zedeleyecek biçimde değiştiremezsiniz |
| İşleme hakkı — çeviri, uyarlama yapabilirsiniz | Eser sahibi olarak tanıtılma iddiası — eseri kendinizin gibi sunamazsınız |
| Umuma iletim — internette yayımlayabilirsiniz | Diğer hukuk alanları — marka, kişilik hakları ve kültür varlıkları mevzuatı ayrıca uygulanır |
Manevi haklar süresizdir ve eser sahibinin ölümünden sonra mirasçıları ile kanunda sayılan kişi ve kurumlar tarafından takip edilebilir. Kamuya mal olmuş bir eseri kullanırken kaynak göstermek yalnızca nezaket değil, hukuki bir gerekliliktir.
Pratikte Nasıl Kontrol Edersiniz?
- Eser sahibini kesin olarak belirleyin. Aynı adı taşıyan farklı kişiler veya takma adlar yanlış hesaba yol açar.
- Ölüm yılını güvenilir bir kaynaktan doğrulayın. Kütüphane katalogları ve ulusal otorite kayıtları, ansiklopedi maddelerinden daha güvenilirdir.
- Birden fazla eser sahibi olup olmadığına bakın. Ortak yazarlık, tek kişiye göre yapılan hesabı tamamen geçersiz kılar.
- Kullanacağınız somut nüshayı inceleyin. Elinizdeki baskı, kayıt veya çeviri kendi başına yeni bir eser olabilir.
- Yayımlayacağınız ülkeyi düşünün. Koruma süreleri ülkeden ülkeye değişir; bir eser Türkiye'de kamuya mal olmuşken başka bir ülkede hâlâ korunuyor olabilir.
- Şüphe hâlinde kullanmayın. "Muhtemelen süresi dolmuştur" varsayımıyla ticari kullanım yapmak, hesabın yanlış çıkması hâlinde tazminat riski doğurur.